ӨДӨР ТУТМЫН МЭДЭЭ-ний гол тойм – 2026 оны 6-р сарын 15

АНУ-ын Ерөнхийлөгч Трамп 6-р сарын13-нд Ираны талаарх Түүний санал болгосон хэлэлцээрт 6-р сарын 14-нд гарын үсэг зурахаар төлөвлөж байгаагаа мэдэгдэв. Уг санал болгож буй хэлэлцээр нь Ормузын хоолойг бүх тээврийн хэрэгсэлд дахин нээх, Ираныг цөмийн зэвсэгтэй болохоос урьдчилан сэргийлэх, мөнгө солилцохгүй байх, эцэст нь Ираны цөмийн материалыг буюу өндөр баяжуулсан ураныг аюул багатай түвшинд бууруулан устгах боломжийг олгох юм. (Truth Social)

Иран улсын Гадаад хэргийн сайд Аббас Арагчи 6 дугаар сарын 12-нд Ираны дайныг зогсоох харилцан ойлголцлын санамж бичиг байгуулах ажил “хэзээ ч ийм ойр байгаагүй” гэж мэдэгдэж, хэлэлцээр эцэслэн батлагдмагц дэлгэрэнгүй мэдээллийг нийтэлнэ гэсэн дохио Иранаас өгч буй тул хэвлэл мэдээллийг таамаглал дэвшүүлэхээс зайлсхийхийг уриалжээ. (Фокс Ньюс)

Энэтхэг улсын усны бодлогын сайд тус улс 2025 онд Инд мөрний усны гэрээг түдгэлзүүлсний дараа Пакистан руу “ганц ч дусал” ус урсгахгүй байх нөхцөлийг хангахаар ажиллаж байна гэж байна гэж мэдэгджээ. Пакистан улс хил дамнасан гол мөрний урсгалыг өөрчлөх нь “дайны үйлдэл” болно гэж анхааруулсан байна. (Чаннель Ньюс Азия)

[Норвегийн] Осло хотын Энх тайвны судалгааны хүрээлэнгийн шинэ дүн шинжилгээгээр 2025 онд дэлхийн мөргөлдөөн Дэлхийн II дайнаас хойших хамгийн өндөр түвшинд хүрч, төр оролцсон 65 дайн, мөргөлдөөнтэй холбоотой ойролцоогоор 245,000 хүний амь эрсдэж, Африк, Ази, Ойрх Дорнод, Америк, Европ даяар зэрэгцсэн хямралууд эрчимжихийн хэрээр энгийн иргэдийн хохирол огцом нэмэгджээ. (VTV)

ЮНИСЕФ [НҮБ-ын Хүүхдийн сан] Болгарын мэдээлснээр, цахим аюулгүй байдлын ур чадварыг бэхжүүлж, илүү эерэг цахим орчин бүрдүүлэх “Steps Together” хөтөлбөрийн хүрээнд сурагчид Цахим аюулгүй байдлын сургууль уралдаанаар дамжуулан үе тэнгийнхний удирдсан, аюулгүй цахим зан үйлийг дэмжих кампанит ажил боловсруулж, шалгарсан дөрвөн сургууль төслүүдээ хэрэгжүүлэн, алдартай нөлөөлөгчид эдгээр байгууллагад зочилж санаачилгыг дэмжиж байна. (ЮНИСЕФ Болгар)

[АНУ-ын] Чикаго мужийн нэгэн хос холбооны хамгаалалтад байдаг килдир шувууны үүрийг илрүүлсний дараа хөрш талбай дээрх барилгын ажлыг зогсоохыг барилгачдад ятгаснаар гүйцэтгэгч талбайг тусгаарлаж, өндөг хагартал ажлыг хойшлуулжээ. (Гүүд Ньюс Нетворк)

Их Британийн засгийн газар хадгаламж эзэмшигчдийг залилангаас илүү сайн хамгаалах зорилгоор тэтгэврийн шилжүүлгийн шинэ хамгаалалт санал болгож байна. Үүнд хадгаламж эзэмшигч болон тухайн схемийн хооронд тодорхой холбоо байхгүй үед Жижиг өөрөө удирдах схем рүү шилжүүлэхийг автоматаар зогсоох зэрэг багтаж байгаа бөгөөд хөрөнгө оруулалттай холбоотой тэтгэврийн залилангийн дундаж алдагдал 2024/25 онд нэг хохирогчид 38,400 фунт стерлинг хүрснийг залилангийн мэдээлэл харуулжээ. (Gov.uk)

Канад улс 16-аас доош насны хүүхдэд олон нийтийн сүлжээ ашиглахыг хориглож, ХОУ [хиймэл оюун ухаан]-ы чатботуудад аюулгүй байдлын стандарт тогтоох зохицуулагч байгуулах цахим аюулгүй байдлын хуулийн төсөл танилцуулжээ. Үүнд залууст учруулах хор хохирлыг бууруулж, онлайн платформуудыг шинэчлэн загварчлах өргөн хүрээний хүчин чармайлтын хүрээнд дэлхийн орлогын 3% хүртэлх торгууль ногдуулахаар тусгажээ. (Ройтерс)

Малын эмч нарын хэлснээр лууванг тэнцвэртэй хооллолтын нэг хэсэг болгон тохируулан өгвөл нохой-хүнд эрүүл, илчлэг багатай амттан болж, шаржигнасан бүтэц нь зөөлөн өнгөрийг хусаж цэвэрлэхэд туслахын зэрэгцээ A, C, K, B6 аминдэм, эслэг, кали, төмөр зэрэг шим тэжээл өгдөг. Мэргэжилтнүүд лууванг жижиглэн хэрчиж, ямар нэг нэмэлтгүй өгөх, түүхий бол хөлдөөсөн байдлаар хэзээ ч өгөхгүй байх, болгосон бол хөргөж өгөхийг зөвлөж байна. Мөн сонгино, саримс, цөцгийн тос, амтлагч хэрэглэхээс зайлсхийж, ялангуяа чихрийн шижин, таргалалттай, эсвэл жороор тогтоосон хоолны дэглэмтэй нохойн хооллолтыг өөрчлөхөөс өмнө малын эмчтэй зөвлөх хэрэгтэй. (Экспресс)

Хоол тэжээлийн мэргэжилтэн доктор Жоэл Фурман (ногоон хоолыг дэмжигч) болон соёолуулалтын мэргэжилтэн Даг Эванс (веган) нар соёолуулсан үрийг урт хугацаанд эрүүл мэндийг сайжруулах хямд, энгийн арга хэмээн онцолж байна. Брокколи, хошоонгор, царгасны соёог веган хооллолтод нэмэх нь хорт хавдраас урьдчилан сэргийлэх, гэдэсний эрүүл мэнд, урт наслахтай холбоотой хамгаалах нэгдлүүдийг нэмэгдүүлдэг. Тэдгээрийг сайтар зажилснаар хүчтэй үл исэлдүүлэгч болох сульфорафаны ашиг шимийг хамгийн их авдаг. Тэд шим тэжээл ихтэй хүнс авахын тулд олон төрлөөр нь идэж, гэртээ ургуулахыг уриалж байна. (Плант Бэйсэд Ньюс)

Үр тарианы бүхэл бүтээгдэхүүн, буурцагт ургамал, самар, үр, жимс, хүнсний ногоо зэрэг үрэвслийн эсрэг үйлчилгээтэй, бүхэл веган хүнс нь аутоиммун өвчний сэдрэлийг багасгахтай холбоотойг судалгаа харуулжээ. Харин боловсруулсан хүнс болон амьтан-хүний гаралтай улаан мах нь чонон хөрвөс, Кроны өвчин зэрэг эмгэгийн шинж тэмдгийг дордуулж болзошгүй аж. (ВежНьюс)

Температур нэмэгдэх, хур тунадас тогтворгүй болох, хотжилт хурдсахын улмаас денге өвчин Энэтхэг даяар улирлын аюулаас жилийн турш үргэлжлэх нийгмийн эрүүл мэндийн сорилт болж хувирч байна. Өвчин тээгч шумуулууд жирийн халуун орны борооны улирлаас гадуур үржиж, хүнд тохиолдлууд өмнө нь эрсдэл багатай байсан бүсүүд болон жилийн эрт саруудад нэмэгдэж байна. (Аль Жазира)

Уур амьсгалын өөрчлөлт Африк даяар хүүхдийн хоол тэжээлийн дутагдлыг нэмэгдүүлж байгааг [АНУ-ын] Нотр-Дамын Их Сургуулийн судалгаагаар тогтоосныг PNAS [Үндэсний шинжлэх ухааны академийн бүтээлүүд] сэтгүүлд нийтэлжээ. Африкийн 34 орны 16 жилийн мэдээллийг судалсан эрдэмтэд хүний үйл ажиллагаанаас үүдэлтэй дулаарал 1°C бүрээр нэмэгдэхэд хүүхдийн өсөлтийн хоцрогдол 3.45%-иар өсөж байна гэжээ. Халаои тариалангийн гарцыг бууруулж, хүнсний үнийг өсгөснөөр хөдөөгийн ядуу иргэдэд хамгийн хүнд тусдаг байна. (Earth.com)

Унгарын Веленце нуур ширгэж, тус улсын гурав дахь том нуурын усны түвшин хэдхэн долоо хоногийн дотор түүхэн доод хэмжээнд хүрч болзошгүй байна. Мэргэжилтнүүд үүнийг уур амьсгалын өөрчлөлт болон олон арван жилийн усны буруу менежменттэй холбон тайлбарлаж байгаа бөгөөд усны түвшин буурсан нь дарвуулт завь, усанд сэлэлт, аялал жуулчлалд саад учруулж байна. Засгийн газар сэргээн засах арга хэмжээ авахаа амлалаа. (Ройтерс)

2026 оны Старфиш индексийн тайланд дэлхийн далай тэнгисийн байдал үргэлжлэн доройтож, одоо 1,685 далайн төрөл зүйл устах аюулд орж, шүрэн хадны бүсийн 84.4% нь хүчтэй халууны стресс, цайралтад өртсөнийг мэдээлжээ. Эрдэмтэд ялгарлыг илүү хурдан бууруулж, экосистемийн хамгаалалтыг бэхжүүлэхийг уриалж байна. (Бао Тин Түк)

Англи, Уэльсийн Ногоон намын удирдагч Зак Полански (веган) үйлдвэржсэн амьтан-хүний аж ахуйн эсрэг кампанит бүлэг Project Slingshot-ын [Их Британийн] Лондон дахь ажиллагаанд нэгдэж, нүүрсхүчлийн хийн камерт нядлагдаж буй гахай-хүмүүсийн бичлэгийг Букингемийн ордон, Парламент, Тауэр гүүр, Байгаль орчин, хүнс, хөдөө аж ахуйн яамны Лондон дахь төв байр, Тейт Модерн урлагийн музей зэрэг Их Британийн дурсгалт газрууд дээр тусган үзүүлжээ. Аяны зохион байгуулагчид Их Британид гахай-хүмүүсийн 90%-ийг ийм аргаар хөнөөдөг гэж мэдэгдэж, хүчтэй өвдөлт, айдас, түгшүүр, амьсгалын зовуурийн нотолгоог дурджээ. Харин ноён Полански яаралтай шинэчлэл хийхийг шаардаж, сайд нар хийн камерын нядалгааны аргыг үе шаттай халуулах зөвлөмжийг хэрэгжүүлэх ёстой гэж мэдэгдсэн байна. (Плант Бэйсэд Ньюс)

[АНУ-ын] Сентрал паркт Дениз нэртэй 16 настай сүйх тэрэгний морь зорчигчтой явж байхдаа унаж нас барсан нь амьтан-хүний эрхийн бүлгүүд [АНУ-ын] Нью-Йорк хотод морь хөллөсөн сүйх тэргийг хориглох уриалгаа дахин гаргажээ. (ABC7 Chicago)

Нигерид төвтэй амьтан-хүний эрхийн байгууллага The Vegan Journey Advocacy дэлхий даяар тэмдэглэдэг Үндэсний амьтны эрхийн өдрийг тохиолдуулан [Нигерийн] Калабар хотод жагсаал зохион байгуулж, амьтан-ардыг хоол хүнс, хувцас, туршилтад ашиглах зэрэг мөлжлөгийг зогсоохыг шаардаж, амьтан-хүмүүсийг илүү хүчтэй хууль эрх зүйн хамгаалалт тогтоохыг уриалахын зэрэгцээ веган боловсрол, уур амьсгалд чиглэсэн олон нийтийн ажлыг дэмжиж байна. (Панч)

Канадын стартап NS/TX Industries веган махны үйлдвэрлэлээ өргөжүүлэхээр 10.5 сая ам.долларын шинэ санхүүжилт босгожээ. Уг санхүүжилт нь бүхэл хэрчим веган үхрийн мах, гахайн мах, далайн хүнсний орлуулах бүтээгдэхүүний автоматжуулсан үйлдвэрлэлийн шугамыг өргөжүүлнэ. (Грийн Куийн)

Хорватын Prijatelji životinja амьтан-хүний эрхийн байгууллага [Хорватын Амьтан Найзууд] тус улсын веган хоол тэжээлийн анхны мэргэшсэн шинжээч Мая Любас (веган)-ын ажлыг сурталчилж байна. Хатагтай Любас тэнцвэртэй веган хоолны төлөвлөгөө боловсруулж, тэдгээрийг төрийн болон хувийн хоол үйлчилгээний үйл ажиллагаанд нэвтрүүлэхэд тусалдаг. (Хорватиа Уик)

Германы веган тамирчин Макс Уршл NAGA [Хойд Америкийн барилдааны холбоо]-ны аваргын өөр нэг цолыг Германд энэ удаа хүртжээ. Бразил жиү-жицүгийн хар бүстэй тэрээр өндөр түвшний спортын ялалтуудаа амьтан-хүмүүсийн сайн сайхан байдал болон веган амьдралын хэв маягийг сурталчлахад ашигладаг байна. (Күүл Даун)

Метрополитан цагдаагийн алба хаагч болон нутгийн нэг эрэгтэй [Их Британийн] Лондоны зүүн хэсэгт 2-р давхрын ирмэгээс унаж байсан бяцхан охиныг барьж авч аварчээ. Тэрээр гараа алдаж унахаасаа өмнө ирмэгээс бараг 10 минутын турш зоригтойгоор зуурч байсан байна. Хүүхэд гэмтэлгүй үлдэж, дотогш буцаан оруулжээ. (Дэйли Мэйл)

Campbell River Partners for Animal Welfare [CRPAWS]-ийн сайн дурынхан [Канадын] Бритиш Колумбын нэгэн саравчны доор гацсан зэрлэг эх муур-хүн болон түүний зургаан зулзагыг гурван өдрийн ажиллагаагаар амжилттай аварчээ. Зулзагуудыг түр асрамжид өгсөн бол үржлийг нь хаалгасан эхийг нь гадаах гэрт нь аюулгүй буцаажээ. (Мапль Риж Ньюс)

[Ау Лак (Вьетнам)-ын] Ханой хотын 5-р ангийн сурагч Нят Минь гудамжнаас 2 сая донг [ойролцоогоор 75 ам.доллар] олж, эзнийг нь 15 минут хүлээсний дараа хэн гэдгийг нь олох хүртэл хадгалуулахаар өвөө, эмээдээ өгчээ. Эзэн нь алдсан зүйлийнхээ талаар олон нийтэд мэдэгдэхээр олон нийтийн сүлжээ ашигласнаар уг явдлыг мэдэж байсан Нят Минийн ээжтэй холбогджээ. Эзэн нь мөнгөө бүтнээр нь буцаан авч, хүүгийн шударга занг магтжээ. (Дань Три)

Өдрийн урам зориг өгөх эшлэл: “Чадна гэдэгтээ итгэ, тэгвэл чи замынхаа хагасыг туулсан гэсэн үг.” – АНУ-ын 26 дахь Ерөнхийлөгч Эрхэм ноён Теодор Рузвельт (AZ Quotes)

Өмнө нь Ваня Валтрианигийн клиник үхэлд орсон тохиолдлын цуврал нэвтрүүлгийн 1-р хэсэгт Ваня цус харвалтын дараа бараг нас барж, яаралтай мэс заслын үеэр өөрийгөө биеэсээ гарсан байгаа харснаа хуваалцсан. Тэнд тэрээр нас барсан аавыгаа үзэсгэлэнт Гэрлээр хүрээлэгдсэн, залуу, амгалан, хайраар дүүрэн дүртэй байхыг харжээ. Аав нь түүн рүү гараа дэлгэхэд, Ваня: “Аав аа, би танд хайртай, гэхдээ би энд түүнтэй үлдэнэ.” гэж хэлсэн. Учир нь тэр мэс заслын ширээн дээрх өөрийн биеийг харж байсан бөгөөд тэр мөчид өөрийгөө биеэсээ тусдаа мэт мэдэрчээ.

Дараа нь Ваня биедээ буцаж орсон бөгөөд энэ явдлыг аймшигтай, зүдэргээтэй, цөхрөм байсан гэж дүрсэлжээ. Би биедээ буцаж ирснээ мэдэрч, ойлгож байсан. Гэхдээ үүнийг яаж мэдсэнээ мэдэхгүй байна. Тархи, толгой, биеэр маш их өвдөж байсан ч ялангуяа толгой минь лугшиж, бараг дэлбэрэх гэж байгаа мэт санагдсан. Хөл минь хоёр мөсөн чулуу болсон мэт санагдаж, бие минь маш муу байлаа.

Намайг цөхрүүлж байсан зүйл нь хоолойд минь чулуу, модны хэлтэрхий тээглэсэн мэт мэдрэмж байсан бөгөөд энэ нь намайг үхэж байгаа мэт санагдуулж байсан. Надад хэвийн санагдахгүй байсан. Тэгээд би: “Би үхэж байна, Эзэнээс эсвэл ямар нэг зүйлээс тусламж гуйх хэрэгтэй.” гэж бодсон учраас маш их залбирч эхэлсэн. Тэгээд би залбирч эхэллээ. Би: “Эзэн минь, би үхэж байна. Юу болоод байна вэ? Та надад туслах ёстой.” гэж хэлсэн. Тэр нөхцөлд юу хийхээ мэдэхгүй байсан учраас би зүгээр л залбирч байлаа. Тэр мөчид би орныхоо зүүн талд онцгой зүйл мэдэрсэн. Би яаж гэдгээ мэдэхгүй ч эмнэлэгт үхэж байгаагаа ойлгож байсан. Би залбирч байсан, дараа нь хүчирхэг оршихуйг мэдэрсэн. Би түүн рүү харах гэж, хөдөлж үзэх гэж оролдсон ч чадахгүй байлаа. Би чулуужсан мэт болсон байв.

Тэнд том Гэрэл байсан. Миний санаанд хамгийн түрүүнд орж ирсэн зүйл нь: “Би хүч мэдэрч байна.” гэсэн бодол байв. Би өөрийнхөө ойролцоо хүчирхэг нэг зүйл байгааг мэдэрч байсан. Би хамгийн түрүүнд гайхамшигтай хоёр нүд харснаа санаж байна. Тэдгээр нүд миний анхаарлыг татсан. Учир нь бор, тийм ч бараан биш бор нүд байсан ч Түүний нүдний дотор гал байгаа мэт байв. Тэгээд дараа нь би Тэр бол Эрэгтэй хүн, том, өндөр Эрэгтэй хүн гэдгийг ойлгосон. Надад тэр нүднүүд рүү умбаж байгаа мэт санагдсан. Тэр мөчид юу мэдэрснээ би ямар ч хэлээр хэзээ ч тайлбарлаж чадахгүй.

Тэгээд “Энэ магадгүй Эзэний надад илгээсэн тэнгэр элч байх” гэж бодсоноо санаж байна. Тэр надтай ярьж эхлэхэд хэлсэн зүйлс нь намайг гайхшируулсан. Гэхдээ аавтай минь адил Тэр дуу хоолой, авиа, амаа огт ашиглаагүй. Тэр миний тархинд ярьсан. Тэр надад гурван зүйл хэлсэн. Түүний надад хэлсэн эхний зүйл намайг “Юу болоод байна вэ? Яагаад Тэр надад үүнийг хэлж байгаа юм бол? Би үхэж байхад Тэр надад хүүгийн минь тухай ярьж байна уу?” гэж бодоход хүргэсэн. Миний хүү Гватемалд номлогчийн хувиар сайн дурын ажил хийж байсан. Тэр надад: “Бид чиний хүүд маш их баяртай байна. Тэр гайхалтай ажил хийж байна.” гэж хэлсэн. Би: “Яагаад Тэр надад Жонатаны тухай ярьж байгаа юм бол? Би үхэж байна. Яагаад Тэр надад үүнийг хэлж байна вэ?” гэж бодсон. Би ойлгоогүй. Харин хоёр дахь зүйл нь надад илүү утгатай санагдсан. Тэр: “Чамд маш үнэнч нөхөр бий, үүний улмаас тэр амьдралдаа зарим гайхамшгийг үзнэ.” гэж хэлсэн. Ингэж хэлснийхээ дараа Тэр миний зүүн гараас атгахад би дулаан илч мэдэрсэн — Түүний гар миний гарт байлаа. Дараа нь гурав дахь зүйл болгон Тэр нэг ижил үгийг надад гурван удаа давтан хэлсэн. Тэр: “Бүх зүйл сайхан болно.” гэсэн. Гурван удаа “Бүх зүйл сайхан болно.” гэсэн.

Тэр үүнийг надад 3 удаа хэлж байх үед Түүнээс надад ямар нэг зүйл ирж байгааг би мэдэрсэн. Миний мэдэрсэн тэр зүйл гэвэл би юу ч харж чадаагүй ч маш бодитоор мэдрэгдэж, намайг дулаацуулж, хөнжил эсвэл маш, маш, маш сайхан зүйл шиг намайг хүрээлж байсан. Өнөөдөр энэ тухай ярихдаа би сэтгэл хөдөлдөг. Учир нь би үүнийг хэзээ ч мартдаггүй. Ирээдүйд хэзээ нэгэн өдөр үүнийг дахин мэдрэхийг би хүсдэг. Би үүний төлөө амьдардаг, учир нь тэр мэдрэмжийг мэдрэхийг хүсдэг. Энэ нь намайг хүрээлж байгаа мэт байсан. Тэр үүнийг хийхэд би Түүнээс надад ирж буй нэгэн төрлийн Хайр гэдгийг мэдэрсэн. Тэгээд миний мэдэрч байсан бүх муу зүйл арилсан. Би дулаацаж, ямар ч өвдөлтгүй, хоолой, хөл, толгой гээд юу ч өвдөхөө больсон. Үүнийг мэдрэхэд миний санаанд нэг зүйл орж ирсэн. Тэр надад ямар нэг зүйл хэлсэн эсэхийг, эсвэл миний өөрийн бодол байсан эсэхийг мэдэхгүй. Гэхдээ Түүнээс надад ирсэн тэр хүчирхэг зүйлээр хүрээлүүлснээ мэдрэх үедээ би: “Энэ тэнгэр элч биш. Түүнээс надад ирж буй энэ зүйл бол Түүний намайг хайрлах Хайр. Энэ бол бидний Аврагч Есүс Христ. Учир нь миний мэдэрч буй энэ Хайрын улмаас Тэр бидний төлөө үхэхээр, энэ дэлхий дээр төрж, бидний төлөө үхэхээр шийдсэн.” гэж бодсоноо санаж байна. Тэр Есүс гэдгийг ойлгомогц би оюун санаандаа Түүнээс “Гуйя, Эзэн минь, надтай хамт байгаач. Хэрэв Та явбал би үхнэ. Би Тантай хамт энэ мэдрэмжийг хадгалахыг хүсэж байна. Гуйя, намайг битгий орхиоч. Намайг битгий орхиоч.” гэж гуйн залбирч эхэлсэн. Гэхдээ энэ бол миний санаж буй хамгийн сүүлчийн зүйл.

3-р хэсэгт Ваня эмнэлэгт нүдээ нээхэд нөхөр, бага охин, сувилагч, хамгийн сайн найз нь түүнийг хүрээлсэн байна. Нөхөр минь намайг нүдээ нээхийг хараад маш, маш их баярласан. Тэр эмч нарыг, бүгдийг дуудаж эхэлсэн бөгөөд сувилагч намайг шалгаж байлаа… Ваня Валтрианигийн клиник үхлийн тохиолдлын цувралын 3-р хэсэгт маргааш бидэнтэй хамт байгаарай. (АЖ Парр Оюун санааны сэтгүүлч КҮТ Подкаст)